Instrukcja szczepu i związku drużyn

Nowa „Instrukcja tworzenia i działania szczepu i związku drużyn” została wprowadzona Uchwałą GK ZHP nr 156/2016 i weszła w życie z dniem 1 września 2016 r.:

Wyrażona w nowej Instrukcji idea szczepu jest identyczna jak dotąd. Wprowadzane zmiany mają dwa główne cele: odbiurokratyzowanie jednostki będącej w zamierzeniu oddolnym zrzeszeniem gromad i drużyn oraz zabezpieczenie interesów drużynowych w stosunku do komendy szczepu. Ponadto zdefiniowano szczep specjalnościowy (było to istotne dla gromad specjalnościowych) oraz szczep Nieprzetartego Szlaku i określono specyficzne dla nich cele działania.

Idea związku drużyn uległa zasadniczej zmianie. Dotąd związek drużyn był co do idei zlokalizowany w strukturze ZHP między drużyną i szczepem a hufcem. Miał on być z jednej strony etapem przejściowym na drodze tworzenia nowego hufca, a z drugiej platformą do podtrzymania więzi i tożsamości likwidowanego hufca, mającą ułatwić jego odtworzenie w przyszłości. Praktyka pokazała, że ten pomysł się nie sprawdził: związków drużyn jest dziś około 50, a i tak nie wszystkie spełniają wymogi dzisiejszej instrukcji (dla porównania, szczepów mamy dziś ponad 500); co więcej, przypadki przekształcania się związku drużyn w hufiec niemal się nie zdarzają.

Związek drużyn jest wymieniony w Statucie ZHP jako forma zrzeszania się gromad i drużyn, jednostka taka musi więc być zdefiniowana w regulaminach. Mając to na uwadze, Główna Kwatera ZHP zdecydowała się wykorzystać tę formę w zupełnie innym miejscu struktury Związku. Związek drużyn opisany w nowej Instrukcji jest jednostką porównywalną ze szczepem, ale luźniejszą, mającą zapewniać drużynom korzyści przede wszystkim natury organizacyjnej. Jest to forma organizacyjna formalizująca luźną współpracę gromad i drużyn, niekoniecznie tworzących ciąg wychowawczy i posiadających już wspólną tożsamość. Taki związek drużyn może w przyszłości przekształcić się w szczep i nadzieja na to jest jednym z głównych powodów wprowadzenia opisywanej zmiany.
Warto tu jednak zauważyć, że wprowadzone zmiany w żaden sposób nie utrudnią istniejącym dziś związkom drużyn funkcjonowania według dotychczasowych zasad. Nie ma żadnych przeszkód, by przeniosły one do swych konstytucji dzisiejsze zasady, w formie wymogów lub zaleceń, i nadal liczyły po 10 jednostek, wybierały do komendy instruktorów itd.

Poza tym nowa Instrukcja wprowadza kilka zmian organizacyjnych:

  • doprecyzowano procedurę tworzenia i rozwiązywania szczepu / związku drużyn, usuwając pole do obserwowanych dziś nadużyć
  • określono zasady wychodzenia jednostek ze szczepu / związku drużyn, w tym kwestie majątkowe
  • uelastyczniono wewnętrzną organizację szczepu / związku drużyn, pozostawiając większość rozwiązań do decyzji samej jednostki
  • zarezerwowano niektóre kluczowe decyzje wyłącznie dla szefów jednostek działających w szczepie / związku drużyn, zapobiegając utracie przez nich kontroli nad szczepem / związku drużyn


25 marca 2016 r. ruszyły konsultacje instruktorskie nowej „Instrukcji szczepu i związku drużyn”.

Projekt instrukcji skierowany do konsultacji instruktorskich

Termin na zgłaszanie uwag wyznaczyliśmy na 17 kwietnia. Spośród jednostek, które podały w Ewidencji ZHP dane kontaktowe, zaproszenie do udziału w konsultacjach zostało skierowane do:

  • 75 dużych gromad i drużyn (wszystkich),
  • 62 szczepów (co czwartego),
  • 24 związków drużyn (wszystkich),
  • 66 hufców (co piątego),
  • 17 chorągwi (wszystkich).

a ponadto do wszystkich władz naczelnych oraz szeregu ekspertów wskazanych imiennie przez GK ZHP.

W przypadku szczepu projekt nowej instrukcji niewiele zmieniał w stosunku do stanu obecnego. Szczep pozostałby dobrowolnym zrzeszeniem gromad i drużyn, zapewniającym przede wszystkim ciąg wychowawczy i wspierającym wspólną pracę z kadrą. Zamierzaliśmy odformalizować funkcjonowanie szczepów, m.in. pozostawiając niemal wszystkie uregulowania dotyczące funkcjonowania szczepu i kierowania nim w gestii samych gromad i drużyn.

Pewną nowością była propozycja jasnego dopuszczenia funkcjonowania szczepów Nieprzetartego Szlaku, w których przypadku wymóg tworzenia przez jednostki ciągu wychowawczego najczęściej nie ma sensu.

Dotychczasowe regulacje dotyczące związków drużyn przynosiły organizacji niewielką korzyść. Związków drużyn jest dziś niewiele i bardzo rzadko przekształcają się one w hufca – co było główną ideą przyświecającą twórcom poprzedniej instrukcji. Mając to na uwadze, w projekcie zaproponowano zasadniczą zmianę koncepcji związku drużyn: byłby on jednostką podobną do szczepu, ale bez wymogu zapewnienia ciągu wychowawczego. Głównym celem powoływania związku drużyn byłoby wsparcie organizacyjne gromad i drużyn oraz być może podtrzymanie wspólnej tożsamości. W ślad za zmianą koncepcji szłoby obniżenie wymogów liczebnościowych i kadrowych oraz odformalizowanie działania do poziomu identycznego ze szczepem.

Zestawienie zgłoszonych uwag wraz z ich ostatecznym losem: format ODSformat XLSX.

Rekomendacje Zespołu został przedstawione Głównej Kwaterze ZHP. Po naniesieniu decyzji GK na projekt został on przesłany do zatwierdzenia wskazanym przez GK ekspertom. Uwagi ekspertów zostały naniesione i ostatecznie po finalnej redakcji dokumentów GK zatwierdziła Instrukcję 9 sierpnia 2016 r.